Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı

Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı Dil Bilgisi ve Edebiyatı Kılavuzu

Bu çalışma, Türkî kökenli yapay dil olan Bakiyye diline dair kapsamlı dilbilgisi, edebiyatı ve öğretimine yönelik kılavuz niteliğinde bilgiler barındırmaktadır. Türkçe temel anlatım dili olarak ele alınmıştır. İngilizce, Almanca gibi diğer dillerden konunun daha iyi pekiştirilmesi için örnekler bulunur.

Bakiyye Lisanı Nedir?

Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı, Ural-Altay Dil Ailesine mensup Göktürk-Orhun, Osmanlı ve diğer tüm Türk Lehçeleriyle bütünleşmiş dil kültürünü sabit ve kalıcı kılmak, Türk lisanlarındaki sesleri ve kültürü korumak amacıyla süsleme, güzelleştirme niteliğinde geliştirilmiş Türkçe kökenli yapay bir dildir. Mevcut kültürlerin dil vasıtasıyla aktarımının en sağlıklı ve uzun ömürlü olduğu bilinen bir gerçektir. Bu yüzden yazılı, kalıcı ve canlı bir aktarım gerçekleştirmek adına Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı  geliştirilmeye başlanmıştır. Sözcük varlığı büyük oranda Türkçe, Göktürkçe, Diğer Türk Lehçeleri, Arapça, Farsça ve Osmanlıcadır. Ayrıca Fransızca, İngilizce, Almanca, Moğolca, Ölü Mezopotamya Dilleri ve Anadolu Dillerine ait sözcük varlığına da sahiptir.

Bu maksadın da ötesinde geliştiricisi dilemiş olduğu için böyle bir dil oluşturulmuştur.

Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı, kendine özgü alfabesiyle yazılan Türkî dillerden yapısal kökler barındıran bir dil olup, 65 harf  (damga) ve 6 temelî  özellikte karaktere sahiptir. Kendine özgü “ Şükran Güncesi, Damlahatnâme, yazlam ”  gibi edebî türlere sahiptir.

El Yazımı, (Kaligrafik) Hat-î Figûrât Yazımı  ve Bilgisayar Hat Yazımı  olmak üzere üç yazım hattı bulunur. El ve bilgisayar hattı arasında benzer özellikte olup, birkaç küçük yazım biçiminde farklılık söz konusudur. Hat-î Figûrât yazımında ise hat sanatı, süsleme ve damgalar (harfler) arasında fazlaca etkileşim söz konusudur. Hat-î Figûrât yazımı çoğunlukla deyim, özel isim ve hitabetlerde süsleme maksatlı kullanılır.

“ Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı”  ifadesinin Türkçe açılımsal manası; “ Güzel yazılı ölümsüzlüğe ait dil”  demektir. “ -iyye ” eki, aidiyet, bağlılık, tabi olma durumlarını ifade eder. Misal; “ruhiyye (Ruha özgü, ruha ait), Türkiyye (Türk'e ait, Türke özgü) vb.

Türkî kökenli geliştirilen bu yapay dil, Türkçede “ Bakiyye ”, Almanca ve İngilizce gibi Avrupa-Hint dillerinde “ Al Bakiyye ” olarak tabir edilir. Aynı zamanda İngilizce “ Bakisch ”, Almanca “ Bakisch ” olarak da kullanılabilir. Bakiyye dilinde ise “ Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı”  olarak nitelendirilmektedir.

Bakiyye Lisanı Temel Özellikleri

Bütün damgaların (harflerin) kendine özgü okunuşu ve kullanım alanı bulunmaktadır.

Büyük – Küçük harf ayrımı bulunmaz .

Soldan sağa doğru yazılır. Figurat hattında üstten aşağı veya aşağıdan yukarı doğru yazım da bulunur.

Türkî dillerde olduğu gibi cümle dizilimi özgürcedir. Sadece yardımcı fiil + fiil kuralı uygulanmalıdır. Yardımcı fiil temel cümlede her daim esas fiilden hemen önce olmalıdır.

Misâl : Bugün okula gideceğiz.  

Ḷ Г❞ ϢરƆ Г@⥌CĴБᓬ  ᒍӬ ↓ØЭ.

Okunuşu : Bugün werde getecejbiz lâ okkula.

Fiillerle birleşebilen ve birleşmeyen yardımcı fiiller vardır; [ჰŧ - , Ϣર, ഥ (ist, war, dır) ].

6 adet artikel bulunur; [৬ -I,  ᒍӬ, ᒍ,  ⧽,  ..↾  (Ya-Ay, Lâ, El-Ol, İ-Yi)].

Almanca gibi artikellerde cinsiyet ayrımı bulunmaz. Artikeller sadece olgu ve işlev açısından özellik gösterir.

Avrupa dillerinde olduğu gibi şahıs eklerinde III. Şahıs için cinsiyet vb. ayrım bulunmaz. Erkek, kadın, cansız varlık ve cisim fark etmeksizin tümü için Türkî dillerde olduğu gibi tek bir şahıs eki olarak “⧽” (ol) kullanılır.

Yaratıcı (Allah) için kullanılan özel ek, şahıs eki ve kurallar mevcuttur.

8 adet ismin hâl eki vardır.

Olumlu-Olumsuz ve Soru yapısı mevcuttur.

Olumsuzlarda yardımcı fiil olarak isim cümlelerinde “ ƆGᒍ ” (değel) kullanılır. Misal: Ḷ ƆGᒍ ৬ᓬλ.  (Bu değel yaznanç) TR: Bu kalem değildir.

Olumsuzlarda yardımcı fiil olarak fiil cümlelerinde “ ᕴ↓ ” (yok)  veya ek olarak da “- ma , -ma ” kullanılır. Misal: ⧽ ᕴ↓ ГᒍMЭ⟓  (Ol yok gelmek.) O gelmez. /  ⧽ ГᒍM⥌MЭ⟓. (Ol gelmemek)  veya ⧽  ГᒍM⥌MЭᓬ   (Ol gelmemez) TR: O gelmez.)

Zaman ve kip ayrımı vardır.

Sondan, baştan, ortadan eklemeli sözcük yapısı bulunur.

Özel ifade ekleri mevcuttur.

Sıralı belirteç eki (harfi) vardır. ( ⥙ - λ )

Harf dışı belli manalara gelen simge ve damgalar vardır. ( k M̃ ❞ 〟° ʷ )

Harflerin birkaç farklı tarzda süslü yazım biçimi ve hattı bulunur. ( ഥ = ط )

Büyük oranda sesli harfler yazılmaz. ( Гᒍ  = Gel)

Ünlüler çoğunlukla kelime sonunda veya son hecesinde kullanılır. ( ৬Ɲ↾ = Yeni)

Yazımda büyük ünlü uyumu bulunur ancak konuşmada sesletimde farklılıklar olabilmektedir. ( ⧽Ꭷ  = Ulu)

Özel yapım ekleri mevcuttur.

Bakiyye Alfabesi ve Yazı Sistemi

Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanında birbirlerine benzer yapıda 3 hat bulunur. Bunlar; Bilgisayar hattı, El hattı ve Figûrât hattıdır. Toplam 65 damgadan (harf) oluşmaktadır. Figûrât hattı dışında hiçbir damga birbiriyle birleşmez ve soldan sağa doğru yazılır. Figûrât hattında ise süsleme, zarifleştirme sanatı söz konusu olduğundan dolayı yukarıdan aşağı, aşağıdan yukarı ve soldan sağa doğru yazım yapılabilmekte ve harfler birbirleriyle birleşebilmektedir. Üç hat için de sağdan sola doğru yazım bulunmamaktadır.

El hattı ve Figûrât hattı için alfabedeki harflerin standart el yazısı biçimi kullanılır. Bilgisayar hattı için ise her bilgisayar ve ortamda kolaylıkla yazılabilmesi için uygun karakterlerden oluşan dizi harfler kullanılır.

Alfabe (웃MGᒍ ↓   // ∧БC)  

Bâkiyye Lisanında damgaları (harfleri) nitelendiren dizi tablosuna “웃MGᒍ↓” (Tamğaluk) veya “ ∧БC ” (Eabece) denilir.

No

El – Figûrât Hattı

Bilgisayar Hattı

Okunuşu

Sesletim

TR Okunuşu

Özellik

1

⥌

⥌

A

A - E

A / E

Keskin e, a (kapalı e)

2

با

با

Bu

Bu, Ba

B

Kalın ba

Б

Б

Be

Be, Bi

B

İnce be, bi

C

C

Ci

Ci, Ce, Ca, Cu,

C

C harfi

Ċ

Ċ

Çi

Çi, Çe, Ça, Çu

C

Ç Harfi

Ɔ

Ɔ

Di

Di, De

D

İnce de, di

ط

ഥ

Dıy

Dı, Da, Du, Do

D

Kalın da, du

Dır, duy vb.

ظ

ഥ’

Zıy

Tze, ze

Z

Peltek ze, Tze

ᛠ

Te

Te, Tö, Ti, Tü

T

İnce te

웃

Tay

Tay, ta, tu, to

T

Kalın te

Э

Э

E (Açık)

E

ə

Açık e

∧

∧

EA

EA

Æ

Ea, Ae, karışımı – uzun a

Ƒ

Ƒ

Ef

Ef, fe, fi

F

İnce fe

ف

౨

Fa

Fa, fu, fo

F

Kalın fa

Г

Г

Ge

Ge, gi, gü, gö

G

İnce düz ge

ق

૭’’

Gaf

Gaf, guf, gof, ga, gu, go

G

Kalın ge

G

G

Ğ Yumuşak

ğe

Ğ

Yumuşak ğe

Ğ

Ɠ.

Ğ Gırtlak

ğa

Ğ

Kalın gırtlak ge

حا

حا

Hû

Hu

H

Nefes hesi, hû

ԋ

He (Hemz)

He, hi,

H

İnce he

ح

て

Ha

Ha, ho, hu,

H

Kalın ha

خ

で

Ha (kalın)

Ha, ho,

H

Sert kalın boğaz ha

I

I

Ay

Ay, ı,

I

Ay, I

↾

↾

İ

İ, i, ı

İ

Normal i – ı

..↾

..↾

İiy

İiyy

İ

Uzun ince i

Ĵ

Ĵ

Jey

Je, jo

J

Normal j

⟓

⟓

Key

Ke, kü, key,

K

İnce ke

⊲

⊲

Kal

Ka, ko, ku

Q

Kalın ka

Ø

Ø

Kul

Kul, ku,

Q

Kalın keskin ka

ل

ᒍ

El

El, al, le, lu, li,la

L

Normal damak le

ﻻ

૪ 

Lam

Lam, la, lo

L

Vurgulu tonlu sert la

M

M

Em

Em, me, ma, mu

M

Normal me

ما

ما

Men

Men

M

Mn, men

Ɲ

En

En, ne, na, nu

N

Normal ne

Й

Й

Nû

Nû

Ñ

Nazal ne, nu,nû

O

O

O

O

O

Normal o

Ö

Ö

Ö

Ö

Ö

Normal ö

П

П

Pi

Pi, pe

P

İnce pe

پا

Ḻ

Pa

Pa, pu,

P

Çiftli kalın pe

ર

ર

Er

Er, r, ri, ar,

R

İnce re

મ

Ray

Ray, ra, ru, ro

R

Kalın ra

ཞ

Riy

Ri,

R

Yurtkun ince re

≾

Es

Es, as, se, si, sa

S

Normal se

پا

じ

Say

Say, se

S

Peltek se

- ๛

๛

Sin

Sin, se,sa

S

Keskin se,sa

≾.

Eş

Eş, şe, şi,

Ş

İnce şe

Ұ

Ұ

Şay

Şay, şı, şu

Ş

Kalın şa

- Ꭷ

Ꭷ

U

U,

U

Normal u

- Ꭷ’

Ꭷ’

Ü

Ü,

Ü

Noktalı u, ü

- Ꭷ’’

Ꭷ’’

Û

Û

Û

Şapkalı û, uzun u

ⱱ

ⱱ 

Ve

Ve, vi

V

İnce ve

و

୨

Vav

Va, vu, vo

V

Kalın va

ѡ

Ϣ 

Wah

Wa, wo, we

W

Çiftlemli Ve, Wa

ي

৬

Ya

Ya, ye, yü

Y

İnce ye

ᕴ

Yut

Yut, yo,

Y

Vurgulu kalın ya

ᓬ

Zed

Ze, zu, zü,

Z

Keskin ze

X

X

Aks

Aks, eks,iks,

X

İks, eks

⥙

Nang

Ng, nang, nk,

Nazal ng, NG,

@

@

Et

Et, at

@

Et, at

↓

↓

Ok

Ok, uk,

Ok,

م

የ

Mim mu

Mu, mim,

M

Mu, soru  eki

Ӭ

Ӭ

Ä/Â

Ä/Â, ê, Ê â,

Ê ,Â, Ä

Şapkalı ince a, e

❞

❞

Un

Un, on, ün, ön,

Ek, dolgu on, on, ün

〟-

〟

En

En, in,

Ek, dolgu en, in

λ

λ

Nanç

Nç

Nç

ჰŧ

ჰ ŧ

İst

İst

IST

Türkî Lisanlardan Seslere Bâkiyye Lisanında Karşılık

Ä=  [Azeri, Tatar, Türkmen ve Gagavuz Türkçelerinde] Kısa, kapalı e sesini verir. E-A karışımı bir ses olara ön görülür. Türkçedeki “ İnce, Anne ” sözcüklerinin son hecedeki “ e ” sesi açık edir. Diğer örnekler: Eş, Sen, Sene vb. Azericede bu ses için Э/Ə harfleri kullanılır. Bakiyye lisanındaki karşılığı:  Э (E Açık)

Q =  [Tatar, Türk ve Azeri Türkçelerinde] Gırtlaktan veya gırtlağa yakın çıkarılan “K” sesini belirtir. “G” sesi ile Arapça karşılığı “ق” (Gaf) harfidir. Misal; Qalın (Kalın), Qadın (Kadın) Qurt (Kurt) vb.

Bakiyye lisanındaki karşılığı:  ⊲ (Kal)

X =  [Tatar ve Azeri Türkçelerinde] Boğazdan gelen gırtlak “H” sesidir. Hırıltılı “he” sesini yansıtır. Xamur (Hamur), Xalı (Halı) vb.

Bakiyye lisanındaki karşılığı:  ح-خ (てで)

W =  [Tatar, Türkmen Türkçesi] “U” sesine benzeyen “V” harfidir. Arapça “و” harfi, batı dillerindeki “W” harfidir. Ancak Bakiyye lisanında “و” harfinin karşılığı olarak “و” kullanılıp, “wua” sesine yakın çift Ve sesi gibi çıkan biraz daha farklı ses olarak kullanılmaktadır. W sesi tonlu ve vurguludur. War (var), Wan (van)...

Bakiyye lisanındaki karşılığı: Ϣ (Wah)

Ň = [Tatar, Türkmen Türkçelerinde] Damaktan nazal olarak çıkan N/G arası bir sestir. “ Nû, NG, NĞ ” vb. sesler karşılanır. Osmanlı Türkçesinde üç noktalı “ڭ - Kef-i Nûn ” harfi ile karşılık bulmaktadır. Yaňgın (yangın), Beňgü (Bengü) vb.

Bakiyye lisanındaki karşılığı: Й (Nû) – Ayrıca “⥙ - λ (Nang – Nanç) harflerindeki “ne” sesi de nazal N sesidir.

Diğer Ses ve Harf Karşılıkları:

Â = Ӭ  

Û = Ꭷ’’

Ô = Ö

Î = ..↾

Ê = Э

Š = ثا

Ž = ظ

Bâkiyye Abecesinin Latin Karakterlerce Karşılıkları

BAKİYYE

LATİN

BAKİYYE

LATİN

BAKİYYE

LATİN

⥌ (a-e)

A - E

Г (ge)

G

Ø (Kul)

Q

Ḷ (bu)

B

ق (Gaf)

Q-G

ᒍ (El)

L

Б (be)

B

G (Ge yum.)

Ğ

ﻻ (Lam)

Ḽ

C (ci)

C

Ǧ. (Ge Gırt.)

Ɠ

M (Em)

M

Ċ (çi)

Ç

ԋ (he hemz)

H

Ɲ (En)

N

Ɔ (di)

D

حا (Hû)

H        

Й (Nû)

Ň

ഥ (Dıy)

Ț - D

ح (Ha)

Ḩ - ḥ        

O (O)

O

ഥ’ (Zıy)

Ḑ - ż, ḍ

خ (Ha)

X - Ḩ - ẖ

⧽ (Ol)

O - ô

ᛠ (te)

T

I (Ay)

I

Ö (Ö)

Ö

웃 (Tay)

T

↾ (I-İ)

İ - I

П (Pi)

P

Э (Açık E)

Ê – Ə - Э

..↾ (iiy)

Î - Ī

پا (Pa)

P

∧ (EA)

Ā – Ă - Æ

Ĵ (Jey)

J

ર (Er)

R

Ƒ (Ef)

F

⟓ (Key)

K

મ (Ray)

R

౨ (Fa)

F

⊲ (Kal)

Q

ཞ (Riy

Ṝ

≾ (Es)

S

ثا (Say)

Š

Ꭷ’’ (û)

Û

X (Aks)

X

๛ (Sin)

S

ⱱ (Ve)

V

⥙ (Nang)

NG - Ñ

Β (Çift Se)

β

୨ (Vav)

W-V

λ (Nanç)

NÇ -

≾. (Eş)

Ş

Ϣ (Wah)

W – WV - Ẇ

@ (Et)

@ - T

Ұ (Şay)

Ṡ

৬ (Ya)

Y

↓ (Ok)

K

Ꭷ (U)

U

ᕴ (Yut)

Y - Ƴ

م (Mim mu)

M

Ꭷ’ (Ü)

Ü

ᓬ (Zed)

Z

Ӭ (Â)

Â – Ā – Ă

❞ (Un)

UN

〟(En-İn)

EN-İN

ჰŧ (İst)

IST

Latin Harfleri İle Bâkiyye Lisanı Sesletim Sistemi

A

B

C

Ç

D

Ț

Ḑ

Ê

Æ

F

G

Ğ

Ɠ

H

Ḩ

I

İ

Ī

J

K

Q

L

Ḽ

M

N

Ň

O

Ô

Ö

P

R

Ṝ

S

Š

Β

Ş

Ṡ

U

Ü

Û

V

W

Ẇ

X

Y

Ƴ

Z

Â

Diğer Ek ve Damgalar

No

El – Figûrât Hattı

Bilgisayar Hattı

Okunuşu

Sesletim

TR

♍ 

Amma

Amma, ama

Bağlaç, ama, amma,

k

k

Ki

Ki

K

Bağlaç olan ki

⩊

Çiftlem

Önceki harfi çift okutur.

+

+

Artı

Artı, ilave, ek olarak

/

/

Veya

Veya, ya da, yahut

ჰŧ

ჰŧ

ჰŧ

İst

İst

Yardımcı fiil

°

°

°

°

°

Dursak

Dilbilgisi ve Yapısal Özellikler

Bakiyye Dili, soldan sağa kendi harf sistemi ve yazım tarzıyla yazılan, kendisine özgü 3 edebi türü bulunan, sözcük varlığının büyük kısmını Göktürkçe, Türkçe, Osmanlıca gibi dillerden alan Türkçe kökenli yapay dildir.

Türk dillerinden farklı olarak belirtenç (Tanımlama - Artikel) ve Yardımcı fiil yapısı mevcuttur.

İsimler (⥌ഥᒍર)

Bakiyye dilinde 2 çeşit isim vardır; Özel isim ve cins isim. İsimlerin tekil, yalın, çekimli, çekimsiz, çoğul durumları bulunur. Bakiyye lisanında Özel isimler dahil tüm isimler belirtenç (Tanımlayıcı-Artikel) alır. 4 farklı çoğul yapma yapısı bulunur. İsim cümlelerinde yardımcı fiil “ჰŧ -ഥ”  olarak kullanılır.

Çoğul Yapma Ekleri

ᒍર (ler - lar) : ⥌ƆMᒍર (Adamlar) - Adamlar

@ (at) : БᒍГ@ (Belgeat) – Belgeler

ГӬƝ (Gêân) : ⥌ƆM..↾ГӬƝ (Adamîgêân) - Ademoğulları

I〟(Eyin) : ⥌ƆMI〟(Adameyn) - Adamlar

Ɲ (En) : Ḷર⊲Ɲ (Barken) - Evlikler

İsmin Halleri

DURUM

BK

Okunuş

ÖRNEK

TÜRKÇE

Yalın Hal

bark

Ḷર⊲

Ev

Belirtme (i)

..↾  - ⥙

Barkıı - Barkng

Ḷર⊲..↾  -  Ḷર⊲⥙

Evi

Yönelme (e)

Э, ∧, ⥙

Barka, barknga

Ḷર⊲∧ - Ḷર⊲⥙

Evee

Bulunma (de)

Ɔ

Barkda

Ḷર⊲Ɔ

Evd

Ayrılma (den)

Ɔ〟

Barkdan

Ḷર⊲ Ɔ〟

Evden

İlgi (in/ın)

〟

Barkın

Ḷર⊲ 〟

Evin

Vasıta (yla)

ᒍ〟

Barklan

Ḷર⊲ᒍ〟

Ev ile

Eşitlik /-e göre (ce, çe)

C

Barkca

Ḷર⊲C

Eve göre

Aitlik (ki)

k

Barkdaki

Ḷર⊲Ɔ

k

Evdeki

Sıralama (ng)

⥙

Berenng

Бર〟⥙

Birinci

Çoğul (ler, lar)

ᒍર

Barklar

Ḷર⊲ᒍર

Evler

Çoğul toplu (an)

Ɲ

Barkan

Ḷર⊲Ɲ

Evlikler (site, apartman)

Çoğul beşer (at)

@

Hayvanat

てI୨Ɲ@

Hayvanlar topluluğu

Çoğul Toplu (Gêân)

ГӬƝ

Adamîgêân

⥌ƆM..↾ГӬƝ

Âdemoğulları

Çift çoğul

I〟

Eyin

⥌ƆMI〟

Adamlar

Sorgu (mı, mu, mü, mi)

م

Mı ist lâ bark

م ჰŧ ᒍӬ Ḷર⊲

Bu ev mi?

Soy devamı (î, -di)

..↾

Türkî

ᛠᎧ’ર⟓..↾

Türkî, Türk Soyu

Mülke aitlik (iyye)

..↾Э

Türkiiyye

ᛠᎧ’ર⟓..↾Э

Türk’e ait olan

- olan kişi (men)

ما

Acezmen

⥌Cᓬما

Aciz olan, çaresiz olan

Olumsuz (na)

Й

Nâhoş

ЙحOҰ

Hoş olmayan

Olumsuz (sız, siz)

๛ഥ'

Mutsız

MᎧᛠ๛ഥ'

Mutsuz, mutlu değil

Süreklilik (ber)

Бર

Berdevam

БરƆ୨M

Süren, devam eden

Yer-zaman (gâh)

Гԋ

sehergâh

≾ԋરГԋ

Seher vakti

Olumsuzluk (bi)

Б

Biçarei

БĊཞ

Çaresiz

Yer, aidiyet (estan)

≾웃〟

Türkestayen

ᛠᎧ’ર⟓≾웃〟

Türk’e ait

Eylemci (kâr)

⟓Ӭર

Saynatkâr

ثاƝ@⟓Ӭર

Sanat yapan kişi

Nitelik (mend)

ماഥ

Dertmend

Ɔરᛠماഥ

Derdi olan

Gibi

⟓ما

Keymen

gibi

ki

k

Ki

k

ki

için

↾Ċ❞

içün

için

-e göre

Э ГરЭ

E gere

-e göre

üzere

Ꭷ’ഥ'ཞ

Üzre

üzere

ve

ⱱ

Ve

de

Ɔ

De

Veya

/

Veya

Veya, ya da

Ama

M̃

Amma

Ama, fakat, lakin

Olarak

X

Aks

olarak

-den beri

Ɔ〟 Бཞ

Den berii

kâh

⟓Ӭح

Kâh

Yahut

৬حاഥ

Yahud

Hatta

ح@ʷ

Hatta

Diye

Ɔ৬

Diye

İse

≾Э

Ese

kezâ

⟓ഥ'∧

Keyza

Hani

حЙ

Haynû

-ci, -çı (isimden isim)

C

Barkcı

Ḷર⊲ C

evci

-nç (fiilden isim)

λ

İnanç

↾Ɲλ

İnanç

-gaç, -geç

૭’’Ċ - ГĊ

Süzgeç

ثاᎧ’ഥ'૭’’Ċ

Süzgeç

-lık (isimden isim)

ᒍ↓

Başlok

Ḷ≾.ᒍ↓

Başlık

-ce, -ca (isimden isim)

C-Ċ

Türkçe

ᛠᎧ’ર⟓Ċ

Türkçe

-lı (sıfat yapma)

ᒍᎧ

Duzlu

ഥᎧᓬᒍᎧ

Tuzlu

-sız (olumsuz)

๛ᓬ

Duzsuz

ഥᎧᓬ๛ᓬ

Tuzsuz

-ti (yansıma)

ᛠ

Işıltı

↾Ұᒍᛠ

Işıltı

-cil

Cᒍ

Barqcıl

ḶરCᒍ

Evcil

-daş

Ɔ≾.

Vavtaydaş

୨웃Ɔ≾.

Vatandaş

-gil

Г↾ᒍ

Aligil

∧ᒍ↾Г↾ᒍ

Aligil

-leyin

ᒍIƝ

Sabahlayın

≾ḶحᒍIƝ

Sabahleyin

-nci = eng

⥙

Bereng

Бર⥙

Birinci

-er

↾ર

Gelir

Гᒍ↾ર

Gelir

cik

C⊲

Almacık

ᒍM⥌ C⊲

Elmacık

-me (kalıcı nesne)

૪M̃

Baaşlamma

Ḷ≾.૪M̃

Başlama

-iş (kalıcı nesne)

≾.

Tekeyeş

ᛠ⟓≾.

Dikiş

-en (eylemci)

G〟

Bakğan

Ḷ⊲ G〟

Bakan

-mek (mastar)

MЭ⟓

Ekmek

Э⟓MЭ⟓

Ekmek

-esi (sıfat-isim)

≾..↾

Bakası

Ḷ⊲≾..↾

Bakası

-mez (olumsuzluk)

M⥌ᓬ

Çıkmaz

Ċ↾⊲M⥌ᓬ

Çıkmaz

-r (isim-sıfat)

ર

Yazar

৬ᓬર

Yazar

-dik (isim-sıfat)

ƆI↓

Olmadık

⧽MƆI↓

Olmadık

-ecek (isim-sıfat)

C⊲

Yakalcak

৬⊲C⊲

Yakacak

-miş (isim – sıfat)

የ≾.

Geçmiş

ГĊየ≾.

Geçmiş

-im (hal – durum)

M

Seçem

≾ĊM

Seçim

-gi (fiil – isim – nesne)

Г

Vergi

ⱱરГ

Vergi

-gin (ğın) (anlam büyütme)

G〟

dalğın

ƆᒍG〟

Dalgın

-l (isim sıfat)

..↾

Yazıı / Yaziii

৬ᓬ..↾

Yazı

-ici (devamlılık)

↾C

Kalıcı

⊲↾C

Kalıcı

-k (eyleme uğramış nesne)

↓

Çürok

ĊᎧ’ર↓

Çürük

-ken (isim – sıfat)

-ti

ᛠ

Belirti

Бᒍ↾રᛠ

Belirti

-ek

⥌⊲

Konak

⊲❞⥌⊲

Konak

-ç

λ

İnanç

↾λ

İnanç

-le (fiil yapım)

૪⥌

Suçla

ثاᎧ’Ċ૪⥌

Suçla

-len (fiil yapım)

ᒍ〟

Barklan

Ḷર⊲ᒍ〟

Evlen

-dir (fiil yapım)

ط

Yazdır

ېᓬഥ

Yazdır

-ak (fiilden isim)

⥌⊲

Yatak

৬@⥌⊲

Yatak

-ler, -lar (Çekim eki)

ᒍર

Barklar

Ḷર⊲ᒍર

Evler

-gu, -nu, lu, te

ГᎧ, Й, ૪Ꭷ, ᛠ

Bilgiti

Б↾ᒍГᛠ

Bilgisi

Sıfatlar

İsmi nitelendiren özelliğe sahiptirler. 4 çeşit sıfat yapma durumu bulunur.

İsmin önüne getirilerek; “৬Й Ḷર⊲ (Yeni barq)”

İsmin sonuna getirilerek; “৬Й Ḷર⊲..↾ ৬Й (Barq-ı Yeni)”

Artikelli İsimle bütünleşik; “Ḷર⊲ᒍ৬Й (Barqalyeni)”

Sıfat-İsim bütünleşik; “৬Й❞Ḷર⊲ (Yenunbarq”)

Sıfat Derecelendirmesi : Sıfatın önüne ek getirilerek derecelendirme sağlandı.

Yalın:

Kıyas: ഥで (Daha)

Üstün: Ɲ (En)

Yalın Sıfat

Kıyas Sıfat

Üstün Sıfat

てરᒍ↾ (Hayarlı)

ഥで てરᒍ↾ (Daha hayırlı)

Ɲ てરᒍ↾ (En hayırlı)

Örnek: Büyük bir ev ve yeni apartman almak için hayırlı bir adam ve bol paralı olmak lazım.

Hayırlı adam:

        てરᒍ↾  ⥌ƆM (Hayarlı Adam)

        ⥌ƆM..↾ てર (Adam-ı Hayar)

        ⥌ƆMᒍてર (Adamalhayar)

        てર❞⥌ƆM (Hayrunadam)

Şahıs Zamirleri

8 şahıs zamiri vardır. 2 isim, 2 de fiil cümlesinde kullanılan yardımcı fiiler vardır.

ŞAHISLAR

YARDIMCI

FİİLER

ح (Hay) Sadece Allah için kullanılır.

ჰŧ - ط (ist – dır)

Ϣર - ϢરƆ (war, werde)

Ben

ما (Men)

ჰŧ - ط (ist – dır)

Ϣર - ϢરƆ (war, werde)

Sen

๛ (Sin)

ჰŧ - ط (ist – dır)

Ϣર  -  ϢરƆ (war, werde)

O

⧽ (Ol)

ჰŧ - ط (ist – dır)

Ϣર  -  ϢરƆ (war, werde)

Biz

Бᓬ (Biz) / Mᓬ

ჰŧ   (ist – dır)

Ϣર〟- ϢરƆ〟(Waren – Werden)

Siz

๛ᓬ (Siz)

ჰŧ (ist – dır)

Ϣર〟- ϢરƆ〟(Waren – Werden)

Onlar

⧽ᒍર (Ollar)

ჰŧ (ist – dır)

Ϣર〟- ϢરƆ〟(Waren – Werden)

Sizler

๛ᓬᒍર

ჰŧ (ist – dır)

Ϣર〟- ϢરƆ〟(Waren – Werden)

İsim Cümlesi

Fiil Cümlesi

Örnek:

Ben bir doktorum.

ما ჰŧ Бર じGƝഥᓬ.

(Men ist ber sayğandaz)

Belirtenç (Tanımlamalık - Artikeller)

Belirteçler (Artikel):  Türkî dillerde olmayan artikel yapısı, Bakiyye lisanında bulunmaktadır. Almanca, İngilizce, Arapça gibi dillerde artikel bulunur. Bakiyye lisanında ise bu artikel yapılarından farklı bir artikel yapısı mevcuttur. İsimlerin cinsiyet ayrımından ziyade nitelik ve olgu durumu için artikel kullanılır. 6 belirteç (artikel) vardır. Bunlar; “৬, I, ⧽, ᒍӬ, ᒍ, ..↾” (Ya, Ay, Ol, Lâ, El ve İiy)’dir.

Belirteç

Okunuş

Nitelik

Örnek

৬

Ya

Belirgin, tanınan ismi ve hitabeti gösterir.

৬ ∧ᒍ↾ (Ya Eali)

I

Ay

Tanınmayan ama tanınması için ululaştırma niteliği sunar.

I ഥOثاഥM (Ey Dostdum)

⧽

Ol

Meçhul isimler için kullanılır.

 ⧽ ⟓≾.↾ (Ol keyşi)

ᒍ

El

Bilinen, önceden bahsi geçen tanınmış isimler için kullanılır.

ᒍ ৬ᓬλ (El yaznanç)

ᒍӬ

Lâ

Meçhul ama özelleştirilen isimler için kullanılır.

ᒍӬ Ɔરⱱ≾. (Lâ Derveş)

..↾

İiy

Nesneleştirilen nitelikli isimlerde kullanılır.

Ɔરⱱ≾...↾ (Derveşii)

“ ..↾ ” (İiy) belirteci hariç hiç bir belirteç isim ve kelimeyle birleşmez.

Belirli – Belirsiz artikel ayrımı bulunur. Artikeller Almanca gibi değişime uğramaz, Esperanto ve İngilizce gibi sabit yapıdadır. Belirsiz artikellerle belirli artikeller genellikle kullanılmaz. Ancak özel bir vurgu, tonlama ve belirginlik söz konusu olduğunda kullanılır.

Belirsiz Artikeller : “Bir, bazı, kimi…”  vb. belgisiz sıfatlar belirsiz artikellerdir.

        Бર ⟓Ɔ (Ber Keydi) [Bir Kedi]

        Бર Ḷર⊲ (Ber Barq) [Bir ev]

Belirli Artikeller : Belirli artikel yapısı Türkî dillerde bulunmaz. Arapça, İngilizce ve Almanca gibi diller ile Esperanto dilinde vardır. Almanca gibi cinsiyet ayrımı olan bir yapı da değillerdir. Bakiyye lisanında 6 belirli artikel (Belirtenç) vardır. Bu artikel özellikleri daha çok nitelik, durum ve olgu üzerinde değişikliğe sahiptir. Bu artikeller; “৬,  I, ⧽, ᒍӬ, ᒍ, ..↾” (Ya, Ay, Ol, Lâ, El ve İiy)’dir. Esperanto dilinin aksine Bakiyye lisanında özel isimler de artikel alabilmektedir.

৬ (Ya)  : Belirgin, tanınan, hitabet gerektiren isimlerde kullanılır.

        ৬ ∧ᒍ↾ (Ya Eali)

I (Ay)  : Tanınmayan ama tanınması için ululaşturma niteliği sunan durumlarda isimlerde kullanılır.

        I ⊲O≾.ᎧƝƆ≾. (Ay Koşundaş)

⧽ (Ol)  : Meçhul, tanınmayan ve bilinmeyen isimler, durumlar için kullanılır.

        ⧽ ⟓≾.↾ (Ol Keyşi)

ᒍ (El)  : Bilinen, önceden bahsi geçen ve tanıtılmış, açıklamış isimlerde, olgularda kullanılır.

        ᒍ Ḷ⟓≾. ᒍ≾Ɲ (El Bakeyya Lesen)

ᒍӬ (Lâ)  : Meçhul ama özelleştirilerek tanıtılan isimlerde kullanılır. Sonraki kullanımda bu isim “ ᒍ ” (El) artikeli ile belirginlik kazanır.

        ᒍӬ Ɔરⱱ≾. (Lâ Derveş)

..↾ (İiy)  : Nesneleştirilen nitelikli isimlerde kullanılır. Bu artikel ismin sonunda isimle birleşir ve ön ek almaz.

        Ɔરⱱ≾...↾ (Derveşiiy)

*** Bazı damgalar has okunuşunda sesli ile başlar. Bu damgalarla başlayan sözcüklerde artikel yazılmadan çiftleme yapılarak artikel yazımı  - kullanımı mümkündür.

Misal: (Seçim)

≾ĊM (seçem) = “ Es seçem ” şeklinde okunacak olursa artikel yazılmaz ve belirgin artikel olarak kullanılır. Bu harfler şunlardır;

Ƒ I ᒍ M Ɲ ⧽ ર ≾ ≾. ↓ @

Farklar ve Detaylara İlişkin Misâl

TR: Hekim, bana bir şifa bul. Derdime derman olan ilacı ver.

৬ じGƝഥᓬ, Ḷ⧽ ما⥙   ⧽ Бર  じGᒍM⥌.  ⱱર  ما⥙ MГ ..↾  k  ⧽ ჰŧ ᒍӬ  ƆરMƝ ᒍ  ƆરᛠƆMЭ.

Okunuşu : Ya  Sayğındız, bul menge ol ber  sayğalma. Ver menge emgi i  ki ol ist lâ derman el derteme.

Çözümleme :

  ې  じGƝഥᓬ (Ya Sayğındız) = Bilinen, dikkat çekilen, hitap edilen doktor.

⧽  じGᒍM⥌ (Ol ber Sayğalma) = meçhul, niteliği bilinmeyen ama tanıtılan şifa.

MГ ..↾  (Emgii) =bahse konu olan, daha önce bahsedilmiş, tanınan, bilinen ilaç.

ᒍӬ  ƆરMƝ (Lâ derman) = Ne olduğu bilinmeyen ama tanıtılan, bahsedilen derman.

ᒍ  ƆરᛠƆMЭ (El derdeme) = Bilinen, tanınan, bahsedilmiş ve ne olduğu malum olan dert (e).

Cümle ve Cümle Çeşitleri

İsim Cümlesi & Fiil Cümlesi

Temel cümle

Yan cümle

Devrik cümle

Bildirim cümlesi

Soru cümlesi

Bağlı / Şartlı cümle

Olumsuz cümle

Temel Cümle: Özne + Yardımcı Fiil + Esas Fiil + Nesne + Cümlenin Diğer Öğeleri.

        Örnek: ما Ϣર Гᒍ⥌CĴما  ᒍӬ ↓Ø∧  ๛ᒍ〟 ৬ર〟.

(Men war gelecejmen lâ okkula sinlen yarın)

                 - Ben seninle yarın okula geleceğim.

Yan Cümle : (Özne + Yardımcı Fiil + Esas Fiil), Esas Fiil + Özne + Nesne.

        Örnek: ๛ Ϣર ≾ЭⱱMЭ⟓ ഥO≾ᛠ❞⥙ ≾Э, ⧽Mᒍ↾ ๛৬રƆMC ⧽∧.

(Sin war sevmek dostunng ese, olmali sin yardimci ola)

                Arkadaşını seviyorsan ona yardımcı olmalısın.

** Yan öğeli yan cümlelerde yardımcı fiil kullanılmayabilir.

Örnek: ما ϢᎧરƆ Ḷ⧽Ɔما ᒍӬ ḺરIG Г@ર⟓〟 ما ৬ ↓Ø∧

        (Men wurde buldimen lâ parayga geterkeyen men ya okkula.)

        Okula giderken cüzdan buldum.

Devrik Cümle : Nesne + Tümce + Yardımcı Fiil + Esas Fiil + Özne.

Örnek:         ๛ᒍ〟ᒍӬ ↓Ø∧ ৬ર〟Ϣર Г@⥌CĴما.

(Sinlen la okkula yarın war getecejmen.)

Seninle okula yarın gideceğim.

Bildirim Cümlesi : Özne + Yardımcı Fiil + Cümlenin Diğer Öğeleri.

Örnek:  ⥌Ɲ⊲Iમ ჰŧ ৬ ⥌웃⟓Ɲ.

(Ankayray ist ya atayken)

Ankara başkent’tir.

Soru Cümlesi : Mu + Yardımcı Fiil + Özne + Esas Fiil + Cümlenin Diğer Öğeleri

Örnek: የ Ϣર ⧽ じてḺ Бર Ḷર⊲?

(Mu war ol sayhap ber barq?)

Onun bir evi var mı?

Bağlı - Şartlı Cümle ( Ef - Se (Eğer, Şayet İse) Yapısı ): Ef + (özne) + Yardımcı Fiil + Esas Fiil+Esse + Özne + Diğer Öğeler + , + Yardımcı Fiil + Esas Fiil + Diğer Öğeler.

Örnek: Ƒ じてḺ ⧽રما≾Э ᒍӬ Ḻમ Бર Г❞, Ϣર ما Г@⥌CĴما ৬ ȪᛠᎧ’⟓Ɲ⥙.

(Ef sayhap olarmenesse la baray ber gün, war men getecejmen ötükeyenng)

Birgün param olursa Ötüken’e gideceğim.

Eğer-Şayet Yapısı:  Ƒ + ≾Э (Ef + Esse)

Cümle: Ƒ Ϣર ๛ Гᒍર๛≾Э, ϢરƆ ᒍ⥌ƆĴما ᒍӬ Ḷર⊲ ๛ ↾Ċ❞.

        (Ef war Sin gelersinsse, werde alacajmen La barq sin içün.)

        TR: Şayet sen gelirsen, senin için ev satın alacağım.

Eğer, Şayet = Ƒ (Ef)

Not: Ef - Esse birlikte kullanılır. Ƒ genelde cümle başında, ≾Э  de fiil ile bitişik veya cümle sonunda kullanılır. Bir cümlede bir defa Ƒ, birden fazla da ≾Э kullanılabilir.

Örnek : Şayet bugün hava güzel olursa okula gideceğiz, değilse sinemaya, o da değilse evde oturacağız.

Ƒ ᒍ ⊲ ჰŧ てO≾. ϢરƆ Г@⥌CĴБᓬ ৬ ↓Ø∧, ƆGᒍ≾Э ৬ ⊲મᒍ↓∧, ƆGᒍ≾Э ϢરƆ O웃મ⥌CĴБᓬ ᒍ Ḷર⊲Ɔ.

(Ef El Kal ist Hoş werde getecejbiz ya okkula, değelesse ya kalrayluka, değelesse werde otayrayacajbız el barqda.)

“Ƒ ᒍ ⊲ ჰŧ てO≾.” cümlesi yerine, “Ƒ ⊲ Ϣર ⧽M∧⊲ てO≾. k” (Ef war olmak hoş ki) cümlesi de kullanılabilmektedir.

Olumsuz Cümle:  İsim cümlelerinde “ ƆGᒍ ” yardımcı fiili, fiil cümlelerinde ise esas fiilin zaman eki öncesinde “ M⥌ ” eki kullanılır.

Kural:   ƆGᒍ/ᕴ↓ + Fiil+M⥌+Şahıs Zamiri

YAPI – EK – Y. FİİL

OLUMLU

OLUMSUZ (EK)

SORU

Ϣર

Ϣર

ᕴ↓ (M⥌)

م

ჰŧ

ჰŧ

ƆGᒍ

م

⟓Ɲ

⟓Ɲ

ᕴ↓⟓Ɲ

م

İsim Cümlesi:  Ḷ ƆGᒍ ᒍӬ Ḻમ. (Bu değel la paray) - Bu para değildir.

Fiil Cümlesi:  ما ᕴ↓ ⥌ᒍM⥌⥌CĴما Ḷ Ḻમ. (Men yok almaacajmen bu paray.) - Bu parayı almayacağım.

Ɔ❞ ᕴ↓ ๛ ৬M⥌C๛ ৬ ≾.  (Dün yok sin yemedisin ya aş) - Sen dün yemek yemedin.

Ɔ❞ ᕴ↓⟓Ɲ ๛ ৬M⥌C๛ ৬ ≾. (Dün yokkeyen sin yemedisin) - Dün sen yemek yiyemedin.

Olumsuz Ekler

Bakiyye dilinde 5 ayrı olumsuz yapma eki bulunur. İsimlerin önüne veya sonuna getirilen eklerdir.

Başına getirilenler: Й, Б, ૭’’Iཞ,

Sonuna getirilenler: ๛ᓬ, M⥌ᓬ, ๛ഥ’,

Olumsuz (na)

Й

Nâhoş

ЙحOҰ

Hoş olmayan

Olumsuz (sız, siz)

๛ഥ'

Mutsız

MᎧᛠ๛ഥ'

Mutsuz, mutlu değil

Olumsuzluk (bi)

Б

Biçarei

БĊཞ

Çaresiz

-sız (olumsuz)

๛ᓬ

Duzsuz

ഥᎧᓬ๛ᓬ

Tuzsuz

-mez (olumsuzluk)

M⥌ᓬ

Çıkmaz

Ċ↾⊲M⥌ᓬ

Çıkmaz

- gayri (Olumsuz)

૭’’Iཞ

Gayriyhoş

૭’’IཞてO≾.

Hol olmayan

Fiiller ve Yardımcı Fiiller

Bakiyye dili, Türkî dillerden bir yapay dil olmasına karşın yardımcı fiilleri bulunan bir yapay dildir. Esas fiil çekimlenebilir, ek alabilir yapıdadır. Sondan ve ortadan eklemeli fiil yapısı bulunur.

Yardımcı Fiiller

İsim cümlelerinde kullanılan yardımcı fiiller:   ჰŧ ,  ط

Fiil cümlelerinde kullanılan yardımcı fiiller: Ϣર , ϢરƆ

ჰŧ (İst) yardımcı fiili isimden önce kullanılırken, ط (dır) ise isimden sonra bitişik olarak kullanılır. ჰŧ (İst) her zaman sabit olup, zamana göre değişim göstermez. ط (dır) ise zaman yapısına göre değişim gösterebilmekte ve ᛠ (te, ti) şeklinde kullanılabilmektedir.

TR: Ben öğrenciyim.

ما ჰŧ ᒍӬ ᛠᒍБ. (Men ist telebe)

ما ᒍӬ ᛠᒍБ ط  (men la telebedir.)

Ϣર (War) ve ϢરƆ (Werde)  her daim esas fiilden önce ayrı olarak kullanılır.

TR: Ben giderim / Ben gidiyorum.

ما Ϣર  Г@MЭ⟓ (Men war getmek)

Hal

Geniş - Şimdi

II. Hal

Dili, Mişli Geçmiş

III. Hal

Gelecek

Olumsuz

Ϣર-Ϣર〟

ϢᎧરƆ, ϢOરƆ

ϢરƆ

ᕴ↓

ჰŧ

↾Ɔ /Ɔ

ჰŧ

ƆGᒍ

MЭ⟓ - M∧⟓

Ɔ, M≾.

⥌CĴ

M⥌

じてḺ

じてḺƆ

じてḺCĴ

ᕴ↓じてḺ

Yardımcı Fiil Çekimleri

Esas cümlelerde yardımcı fiil kullanılmalıdır. Yan cümlelerde ise kullanılmayıp, sadece esas fiil ekinde değişim yapılabilir.

ما Ϣર Г@MЭ⟓ ᒍӬ Ḷર⊲∧  (Men war getment la barqa)

Ben eve gidiyorum.

Esasi Yardımcı Fiiller

Şahıs

Ϣર

ჰŧ

ഥ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Şimdiki - Geniş Zaman - TEKİL

Ϣર

ჰŧ

ഥ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Şimdiki - Geniş Zaman  - ÇOĞUL

Ϣર〟

ჰŧ

ഥ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Gelecek Zaman - TEKİL

ϢરƆ

-

ഥ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Gelecek Zaman - ÇOĞUL

ϢરƆ〟

-

ഥ

ᕴ↓

ƆGᒍ

-Dili Geçmiş Zaman - TEKİL

ϢᎧરƆ

↾Ɔ

Ɔ

ᕴ↓

ƆGᒍƆ

-Dili Geçmiş Zaman - ÇOĞUL

ϢᎧરƆ〟

↾Ɔ〟

Ɔ〟

ᕴ↓

ƆGᒍƆ

Mişli Geçmiş Zaman - TEKİL

ϢOરƆ

M≾.

M≾.

ᕴ↓

ƆGᒍM≾.

Mişli Geçmiş Zaman - ÇOĞUL

ϢOરƆ〟

M≾.〟

M≾.

ᕴ↓

ƆGᒍM≾.

Bakiye dilinde yardımcı fiiler dışında esasi yardımcı fiiller de vardır. Bunlar fiil özünden olup, esas fiil ile beraber kullanılır; ৬ᓬ, ⱱર, Бᒍ, ഥᎧર, Гᒍ (Yaz, ver, bil, dur, gel)

Гᒍ..↾ⱱર (Geliver)

Özüne Yardımcı Fiiller

Bazı fiiller özüne haliyle yardımcı fiil olarak kullanılır; ⧽,@,ᒍ,Ḷ⧽,⊲,৬Ḻ, IᒍЭ (Ol, Et, Bul, Kıl, Eyle)

৬રƆM@ (Yardamet)  = Yardım etmek

Modal Fiiller

Bakiyye dilinde Almanca, İngilizce benzeri modal yapı bulunur ama sözcük varlığı Öztürkçe veya Osmanlıcadır.

Modal Fiiller

Türkçe Karşılığı

Kural

ᓬO૪ + Mᒍ..↾ (Zol + Meli)

-meli, -malı, (Zorunluluk)

ᓬO૪ + Esas fiil+Mᒍ..↾

⟓Ɲ -Э БᒍMЭ⟓ (Keyen -e bilmek)

-ebilmek (Yapabilirlik)

⟓Ɲ + Esas fiil+Э БᒍMЭ⟓

Ɔᒍર (diler)

dilemek

Ɔᒍર + Esas fiil

ഥ’ર❞Ɔ (Zorunda)

Zorunluluk

ഥ’ર❞Ɔ + Esas fiil

Örnek : Eve gitmeliyim. 1 saat sonra evde olabilirim. Yemeğe yetişmeyi diliyorum. Yemek yemek zorundayım.

ما ᓬO૪ Г@Mᒍ..↾ ᒍӬ Ḷર⊲∧.  ما ⟓Ɲ ⧽∧Бᒍર ৬ Ḷર⊲Ɔ Бર OǦᎧરG. ما Ɔᒍર ୨રM∧⊲ ≾.ᒍ↓G. ما ഥ’Oર❞Ɔ ≾.૪M∧⊲ ≾..

(Men zol getmeli la barqa. Men keyen olabeler ya barqda ber oğurga. Men deler varmak aşlıkğa. Men zorunda aşlammak aş.)

Edilgen Çatı - Pasif

Bir kaç çeşit edilgen yapısı vardır.

Kendiliğinden Pasif: Kendiliğinden olma durumu; Cam kırıldı.

Öznel Pasif: Biri tarafından gerçekleştirilme durumu; Cam kırıldı. (Biri tarafından)

Ettirgen Pasif: Bir başkasına yaptırma durumu; Cam kırdırıldı.

Dönüşlü Pasif: Bir halden başka bir kale kendiliğinden dönüşme-dönüştürülme vb. durumu; Cam parçacıklara dönüştü (Paramparça olma durumu).

Katkılı Pasif: Bir pasif eylemi yapan nesneye farklı bir açıdan edilgende bulunma durumu; Kadın doğurtturuldu, Cam kırdırttırıldı.

Bakiyye dilinde 3 biçimde pasif yapılmaktadır.

Doğrudan ek : Fiil sonuna ᒍ - Ɲ ekleri eklenerek yapılmaktadır.

৬ CM ϢᎧરƆ て≾.@ᒍƆ (Ya Cam wurde haşataldi) - Cam kendiliğinden kırıldı.

ᓬ≾. (Zeş) ön ek + son ek el-an : Fill ön eki ve son eki olarak yapılmaktadır.

৬ CM ϢᎧરƆ ᓬ≾.て≾.@ᒍƆ (Ya Cam wurde zeşhaşataldi.) - Cam parçalara dönüştü, paramparça oldu.)

M ⥌ Ɲ - M ⥌ Ɲ ↾ - M ⥌ Ɲᛠ Yapısı : Tüm edilgen yapılmasına imkan sunan yapıdır. MAN’ın ekleriyle öznel nitelikleri, Fiile getirilen ekler ile eylemsi nitelikler anlaşılabilmektedir.

Yapı Formu : M ⥌ Ɲ / M ⥌ Ɲ ↾ / M ⥌ Ɲᛠ + Yardımcı Fiil + Esas Fiil+Ek+Zaman.

Not : Zamanlarda çekim her zaman 3. tekil şahsa göre çekimlenir. MAN zamirsel bir niteliğe sahip olup, sıfat ve artikel alabilmektedir.

  MAN Halleri :

Tekil Kişi erkek ve iyi huylu

Çoğul veya dişil kişi iyi huylu

Tekil veya çoğul kişi ama kötü huylu, zarar veren türde.

M ⥌ Ɲ (Man)

M ⥌ Ɲ ↾  (Mani)

M ⥌ Ɲᛠ (Manta)

MAN Fil Ekleri ve Nitelikleri:

Nitelik

Bakiyye

Örnek

Türkçesi

Açıklama

Olağan durum

O - Ȫ

৬ᓬO

Yazılır.

Bir nesne bir başkası tarafından yazılmaktadır.

Kendiliğinden

Ӭ

৬ᓬӬ

Yazılır

Bir nesne kendiliğinde, kendi kendine yazılmaktadır.

Bir başkası tarafından aracı vasıtayla yapma durumu

ᛠ ❞

৬ᓬᛠ ❞

Yazdırılır

Bir nesne bir başka nesne aracılığıyla yazıdırılmaktadır.

Dönüşümün tamlanmış olma durumu

ჰ ŧ

৬ᓬ ჰ ŧ

Yazılmış olur

Bir nesne dönüşümü tamamlanmış durumu niteler.

Bir nesnenin bir başkasına bir başkası tarafından yaptırılması durumu

Г + fiil ᛠ°

Г৬ᓬᛠ° (Geyazt)

Yazdırtılır

Bir kişi, bir başkasına bir nesneyi yazdırtmaktadır.

Bir nesnenin bir başkası aracılığıyla bir başkası tarafından yaptırtırılma durumudur.

Г + fiil + ᛠ@

Г৬ᓬᛠ@ (Geyaztet)

Yazdırttırılır

Bir nesne bir kişi tarafından bir başka vasıtayla bir başkasına yazdırttırmaktadır.

Devam eden dönüşüm durumudur

@

৬ᓬ@

Yazılmaktadır

Bir nesne biri veya kendiliğinden yazılmaya devam etmektedir.

Örnek Cümle:

TR: Bize bu kitap yazdırıldı.

BK : Ḷ Бᛠ⟓ ϢᎧરƆ M⥌Ɲ БᓬЭ Г৬ᓬƆᛠ°.

Okunuş : Bu betik wurde man bize geyazdit.

Örnek Cümle: Bilinen, iyi huylu yaşlı bir kişi tarafından yeni ve büyük bir kitap, bir başkasına yazdırılacak.

BK: Бર ৬Ɲ↾ Бᛠ⟓ᒍ⧽Ꭷ ϢરƆ ৬ Эԋᛠ৬ર..↾M⥌Ɲ Г৬ᓬ⥌CĴᛠ@.

Okunuş : Ber yeni betikelolu werde ya ehteyar-i man geyazacajtat.

Emir Kipi

Esas fiil kökü kullanılır ve cümle sonuna “!” konulur.

Гᒍ!  (Gel)

Olumlu Emir

Olumsuz Emir

Dileksi Emir

Edilgen Emir

Гᒍ! (Gel)

ГᒍM⥌! (Gelme)

ГᒍЭ! (Gele)

ГᒍƝᒍЭ! (Gelenele)

Örnek : Ahmet, Okula gitme! Buraya gel. Kolay gelsin. Yarın eve gelinilsin.

∧てM@, Г@M⥌ ᒍӬ ↓ØG! Гᒍ ḶમG! ØI ГᒍЭ! ৬ર〟 ГᒍƝᒍЭ ৬ Ḷર⊲G!

(Eahmet, Getme la okkulğa! Gel burayğa! Kulay gele! Yarın gelenele  ya barqğa)

Bağlaçlar

Bazı bağlaçlar tek bir “ damğa ” ile gösterilmektedir. Bakiyye dili bağlaç bakımında oldukça zengindir. Türkçe, Arapça, Farsça, İngilizce ve Almanca dillerinden sözcük ve bağlaç yapılarına sahiptir.

Bakiyye

Okunuş

Türkçe

M̃, ౨⊲ᛠ, ᒍӬ⟓〟, ৬ᒍЙ, ⥌Ḷ⥌

Amma, fakalte, lakeyin, yalnu, aba,

Ama, fakat, lakin, yalnız,

ЙƆ〟, Ḷ ≾БПᒍ〟, Ḷ ЙƆᒍ〟ḶЙ❞ ↾Ċ❞, てᛠર ↾Ċ❞, Бᒍk, て૭’’ʷ@Ɲ, Ϣર❞, Ϣ≾てᒍБ, ഥરᎧM, Ɔ≾てᒍБ, Ɔ≾ⱱГ〟

Nuden, bu sebeplen, bu nudenlen, bu yüzden, bunun içün, hater içün, belki, heggeten…

Warun, Weshalbe, darum, deshalbe, deswegen

Neden, bu sebeple, bu nedenle, bu yüzden, bunun için, buna göre, hatırın için, belki, gerçekten...

ⱱ, ᎧƝ

ve, un,

ve,

Ċ❞⟓, ƆƝ, ϢIᒍ, Ɔ⥌,

Çünkey, den, wayel, da

Çünkü

↾Ċ❞

içün

İçin

ഥ’OƝƆર〟, Б૪⟓≾, ᕴ↓β∧

zonderen, bilamkes, yoksa

aksine,

Ƒ, ≾Э, ϢƝ, Ұ@

Ef, Esse, Wen, şayet,

eğer, şayet, ise

I⟓Ɲ,  ⥌ᒍ≾〟

ayken, alsen

-iken

-Ɔ〟Эⱱʷᒍ, -Ɔ〟Бཞ,  -Ɔ〟⥌てર

den evvel, den beri, den ahır

den önce, den beri, den sonra

૭''રҰ〟, OḶϢᒍ, OḶҰ〟

garşın, obwol, obşayen,

-e rağmen

БᒍЭC, ƆM

Belece, dem

Böylelikle

k

ki

ki

/

yada, ve ya,

veya, yahut, yada

ԋM ... ԋMƆ

hem...hemde

hem...hem de

⥌ƝҰ↾ᛠ@, ৬રƝG

anşıtat, yerinğe,

yerine

⟓ما

keymen

gibi

Ɔ৬

diya

diye

X, ⧽મ↓

aks, olrayak

olarak

ᒍ〟

ilen

ile

İlgeçler - Tamlamalar - Ulaçlar - Bağ Eylem - Bağ Fiil

Türkçe

Bakiyye

-ip (ıp, up, üp)

⊲⊲↾Ḻ

(Kalkıp)

-arak (-erek)

Ḷ⊲ર↓

(bakarak)

-madan (-meden)

ГᒍMЭƆ〟

(gelmeden)

-maksızın (-meksizin)

ГᒍMЭ⟓๛ᓬ〟

(gelmeksizin)

-dıkça (-dikçe, -tıkça, -tikçe)

ГᒍƆ↓Ċ

(Baktıkça)

-ınca (-ince)

ГᒍƝC

(Gelence)

-alı (-eli)

Гᒍ⥌ᒍ↾

(Geleli)

-ken

Гᒍર ↾⟓〟

(Geler iken)

-a ( ... -a ... -a)

Ḷᛠ⥌ Ċ⊲⥌

(bataa çıka)

-e (... -e …. -e)

ГᒍЭ ГƆ

(Gele Gede)

... -r ... -maz ( ... -r ... -mez)

⥌ᒍર ⥌ᒍM⥌ᓬ

(Alar almaz)

-asıya (-esiye)

Ȫᒍ≾↾৬

(Ölesiye)

-casına (-cesine)

Ḷ⊲રC๛Й

(Bakarcasınnu)

Edatlar

Tüm edatlar; “ iç, üst, ög, yan, çip üz, alt, ara ” olup, kullanım esnasında birtakım eklerle zenginleşerek kullanılır. Bakiyye dilinde temel isimle sondan eklemeli ve baştan eklemeli olarak iki farklı yapıda edat kullanımı mevcuttur. Baştan eklemeli yapılarda isimden ayrı yazılır ve isim yalın haldedir .

Baştan Eklenen

Sonran Eklenen

ᓬᎧ, ᛠᎧ (Zu, Tu)

Э, ∧, ৬, (e, a, ya, ye)

ḶI (Bay)

৬〟Ɔ (yanında)

M↾ᛠ, ϢIᛠ (mit, wit)

ᒍ〟(len)

-

Ɔ〟 Бཞ (-den beri)

-

Ꭷᓬર〟Ɔ(üzerinde)

-

Бཞ๛Ɔ (berisinde)

Й৬ર (Nuyar)

৬Ɲ〟Ɔ (yanında), ĊП〟Ɔ (çipinde)

↾Ɲ (in), Ƒ..↾ (Efiy)

↾Ċ〟Ɔ (içinde)

ᎧƝᛠર (Unter)

⥌ᒍᛠ〟Ɔ (altında)

-

ȪГ❞Ɔ (Ögünde)

Örnekler: TR - Eve gidiyorum.

(Baştan): ما Ϣર Г@MЭ⟓ ᒍ Ḷર⊲ ∧  (Men war getmek el barq a )

(Sondan): ما Ϣર Г@MЭ⟓ ᓬᎧ  ᒍ Ḷર ⊲ . (Men war getmek zu  el barq.)

Örnekler: TR - Evin içinde senle Ahmet’i ve onun yanında da Mehmet’i gördüm.

(Baştan): ما ϢᎧરƆ ⟓ȪરƆما Ƒ..↾  ৬ Ḷર⊲  ⥌てM@..↾ ๛ ᒍ〟 ⱱ ⧽Й❞  ĊП〟Ɔ ⧽ MЭԋM@.

(Sondan): ما ϢᎧરƆ ⟓ȪરƆما ৬ Ḷર⊲ 〟↾Ċ〟Ɔ  ⥌てM@..↾ Ϣ↾ᛠ ๛ ⱱ MЭԋM@..↾ Й৬ર ⧽Й ❞ .

Zaman Belirteçleri

Zaman belirteçleri Bakiyye dilinde serbest kullanım özelliğine sahiptir. Cümlenin vurgulanmak istenilen alanında kullanılabilir.

Bakiyye

Okunuş

Türkçe

Й ⥌Ɲ

Nu Aan

Ne zaman

Й ⊲ ⥌Ɲ

Nu kal aan

Ne kadar Zaman

⊲Ċ ⟓ᓬ

Kaç keyz

Kaç kez

 ৬⊲〟Ɔ

Yakında

Yakında

⧽Ɔ〟 じ❞મ

Oldan Sonray

Ondan sonra

⥌≾.MƆ

Aeşemdi

Şu anda

ᛠ❞I〟

Tüneyin

Dün

ḶГ❞

Bugün

Bugün

⥌≾.MƆ৬ ⊲ഥર

Aeşemdeye kaldar

Şimdiye kadar

๛↓Ċ

Sıkça

Sık sık/Sıkça

Бર ⟓ᓬ

Ber Keyz

Birkez

Ḷᓬ〟

Bazen

Bazen

ર ≾Ƒર

Er sefer

Her sefer

⥌≾.MƆ

Aeşimdi

Şimdi

⥌୨ᒍ〟

Evlen

Öğlen

じ❞મ

Sonray

Sonra

ᛠ❞I〟Э ⊲ഥર

Tüneyine kaldar

Düne kadar

ഥ⥌↾ما

Daa’imen

Daima

ᒍƝГ

Lenge

Uzun zaman

Йഥ

Nudıy

Nadir

⥌મ-๛મ

Aray-Sinray

Ara sıra

ર Г❞

Er gün

Her gün

ર で୨웃

Er Havrtay

Her hafta

İyelik Zamirleri

Bakiyye dilinde aitlik ve iyelik zamirleri, şahıs zamirinin sonuna “in” getirilerek yapılır.

ŞAHIS ZAMİRİ

İYELİK ZAMİRİ

ح (Hay) Sadece Allah için kullanılır.

て〟(Hayın)

Ben

ما (Men)

ما〟 (Menin)

Sen

๛ (Sin)

๛〟 (Sinin)

O

⧽ (Ol)

⧽❞ (Olun)

Biz

Бᓬ (Biz) / Mᓬ (Miz)

Бᓬ〟 (Bizin) / Mᓬ〟(Mizin)

Siz

๛ᓬ (Siz)

๛ᓬ 〟(Sizin)

Onlar

⧽ᒍર (Ollar)

⧽ᒍર❞ (Ollarun)

Sizler

๛ᓬᒍર (Sizler)

๛ᓬᒍર〟(Sizlerin)

Saatler

Bakiyye dilinde saat “OGᎧર” (Oğur)  demektir. İsim cümlesi olarak “ჰŧ” (ist)  yardımcı fiili kullanılır.

Saat sorma:   ⊲Ċ ჰŧ ᒍӬ OGᎧર (Kaç ist la oğur) veya ᒍӬ OGᎧર ⊲Ċഥ (La oğur kaçdır).

Cevap verme: ⧽ OGᎧર ჰŧ … (Ol oğur ist ...) veya  ⧽ OGᎧર …’ഥ (Ol oğur …’dır.)

Örnekler:

21:00 = ⧽ OGᎧર ჰŧ ⟓↓Бર. (Ol Oğur ist keyokber)

12:30 = ⧽ OGᎧર ჰŧ OƝ⟓ ḶĊ↓ (Ol oğur ist onkey buçuk)

10:05 = ⧽ OGᎧર ჰŧ OƝ..↾ ГĊર Б≾. (Ol oğur ist onii geçer beş)

03.25 = ⧽ OGᎧર ჰŧ Ꭷ’Ċ..↾ ГĊર ⟓↓Б≾. (Ol oğur ist üçi geçer keyokbeş.)

An : O G  (Oğ)

Saat : O G Ꭷર (Oğur)

Dakika : O G મ↓ (Oğrayık)

Saniye : O G Ꭷરഥ↓ (Oğurdak)

Salise : O G ᎧરĊ↓ (Oğurçak)

Sayılar

Bakiyye dilinde sayılar oldukça basit bir dizilime sahiptir.

Бર (Ber)

Bir

20. ⟓↓ (Keyok)

Yirmi

⟓ (Key)

İki

30. ᎧĊ↓ (Uçok)

Otuz

Ꭷ’Ċ (üç)

Üç

40.ᛠરᛠ↓ (Terteok)

Kırk

ᛠરᛠᛠ (terte)

Dört

50. Б≾.↓ (Beşok)

Elli

Б≾. (beş)

Beş

60. ᒍᛠ↓ (Alteok)

Altmış

ᒍᛠ (alte)

Altı

70.৬Ɔ↓ (Yediok)

Yetmiş

৬Ɔ (Yedi)

Yedi

80.≾⟓ ↓ (Sekeyok)

Seksen

≾⟓ (sekey)

Sekiz

90. ഥØ↓ (dıykulok)

Doksan

ഥØ (Dıykul)

Dokuz

100. ᕴᓬ (yüz)

Yüz

OƝ (On)

On

1000. Б〟(Bin)

Bin

OƝБર (Onber)

Onbir

31.ᎧĊ↓Бર (Uçokber)

Otuz Bir

OƝ⟓ (Onkey)

Oniki

45.ᛠરᛠ↓Б≾. (Terteokbeş)

Kırk Beş

OƝᎧ’Ċ (Onüç)

Onüç

≾Ƒર (Esfer)

Sıfır

OƝᛠરᛠᛠ (Onterte)

Ondört

10 - 20 arası: OƝ + Sayı = OƝᎧ’Ċ (Onüç)

20,30,40 … katları: Sayı + ↓ = ᛠરᛠ↓ (terteok)

2: ⟓  (Key)

10: OƝ (On)

12: OƝ ⟓ (Onkey)

20: ⟓↓  (Keyok)

22: ⟓↓ ⟓ (Keyokkey)

Bütün sayılar bitişik olarak yazılır.

Sıfatlar - Sıfat Tamlamaları

Bakiyye dilinde sıfatlar iki şekilde kullanılırlar; isimden önce ve isimde sonra.

Belirsiz sayı sıfatı, işaret sıfatı kullanıldığında isimlerde belirteç kullanılmaz.

Бર ⥌ƆM  (Ber Adam) - Bir Adam

Ḷ ⥌ƆM  (Bu adam) - Bu Adam

Bunun haricindeki tüm isimlerde belirteç kullanılır ve sıfattan önce kullanılır.

৬ Эԋᛠ৬ર ⥌ƆM  (Ya ehteyar adam) - Yaşlı Adam

İsim Önü Sıfat Tamlaması  : İsimden önce belirteçten sonra kullanılır.

৬ Эԋᛠ৬ર  ⥌ƆM (Ya ehteyar adam) - Yaşlı adam

İsim Sonu Sıfat Tamlaması : İsimden sonra bağdaşık olarak kullanılır ve belirteç ise en başta olur. İsim-Sıfat arası “ i ” sesi ile bağdaşıklık kurulur.

৬ ⥌ƆM..↾ Эԋᛠ৬ર (Ya adam-i Ehteyar) - Yaşlı olan Adam

Çiftli Sıfat Kullanımı: Başta ve sonra iki şekilde de bir sıfat tamlaması kullanılabilmektedir.

৬ Ꭷ’ƝᒍᎧ’ ⥌ƆM..↾ Эԋᛠ৬ર  (Ya ünlü adam-i ehteyar) Yaşlı olan ünlü adam

Soru Adılları

Bakiyye

Okunuş

Türkçe

Й

Nû

Ne

Й ⥌Ɲ

Nû Aan

Ne zaman

Йમ

Nûray

Nere

ЙમƆ

Nûrayda

Nerede

ЙમƆ〟

Nûraydan

Nereden

Йમ..↾

Nûrayii

Neresi

ЙમГ

Nûrayga

Nereye

Й⊲

Nûkal

Ne kadar

ƝI৬ ⧽M⥌๛

Niye olmasın

Neden olmasın

Й๛

Nûsin

Nasıl

⊲ƝГ

Kangı

Hangi

⟓↾M

Kim

Kim

Sanırım Belki Yapısı

Bir konuda görüş, düşünce ifade eden  zana dayalı fikirler ileri süren cümleler için “じƝરما, ᓬƝЙMC, ماC, ૭’’ᒍ⥌୨Б, Ƒ↾⟓ཞما” (Saynarmen, Zannumca, Mence, Бᒍk, Galavbe, Fikriymen) yapıları kullanılır. Temel cümleden ayrı bir yan cümle olarak kullanıldığında ise sonuna “k” (ki) kullanılır.

ЙમƆ ৬ Ꭷ’Mર ? (Nurayda ya ömer?) - Ömer nerede?

         Ƒ↾⟓ཞما , ⧽ ჰŧ ৬ Ḷર⊲Ɔ (Fikriymen, ol ist ya barqda) - Bence o evdedir.

         ᓬƝЙMC k ; ⧽ ჰŧ Ƒ..↾ ↓Ø (Zannumca ki, ol ist fiy okkul.) - Zannederim ki o okulda.

Бᒍk  ჰŧ  ⧽ Ƒ..↾ ↓Ø (Belki ist ol fiy okkul) O belki okuldadır.

Belirsiz Zamirler

Bakiyye

Okunuş

Türkçe

M⥌Ɲ

Maan

Бરཞ

Berriy

Birisi, herhangi birisi

⟓↾M≾Э, ԋĊ ⟓↾M≾Э

Kimse, heç kimse

Kimse, hiç kimse

Ĵર⊲

Jarkal

Herkes

ર⊲ƝГ

Erkangı

Herhangi

でM⥌๛..↾

Hamasii

Hepsi

Бર Ұ

Ber şay

Bir şey

Бર ⊲Ċ

ber kaç

Bir kaç

Бર⥌ഥ’

Beraz

Biraz

БરĊOで

Berçoh

Bir çok

Ȫᓬ..↾

Özi

Kendisi

Ȫᛠk

Öteki

Öteki

Бરཞk

Berriyki

Beriki

ƆGરk

Değerki

Diğeri

Mastar Yapıları

Bakiyye dilinde Türkçedeki mastar ekleri ve ilaveten Almanca-İngilizce mastar kullarınına benzer yapıda özgü bir mastar yapısı vardır.

Ekler : -mak, -mek, -ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş, -en, -an

Ön Ekler : tu, zu

Ön ekli

Son ekli

Okunuş

ᛠᎧ Гᒍ

ГᒍMЭ⟓

(Tu gel, gelmek)

ᓬᎧ Ḷ⊲

Ḷ⊲M∧⊲

(Zu bak, bakmak)

Ḷ⊲M⥌  

(bakma)

 Ḷ⊲≾.

(bakaş)

Ḷ⊲Ɲ

(Bakan)

Zaman-Mekan Bildiren Zarflar

Bakiyye

Okunuş

Türkçe

Ḷમ

Buray

Burası

⧽મ

Olray

Orası

≾Ꭷ.મ

Şuray

Şurası

↾Ċમ

İçrey

İçeri

ഥ≾.મ

Dışray

Dışarı

Ꭷ≾’મ

Üsray

Üst

ᕴ↓મ

Yukray

Yukarı

⥌じમ

Asayray

Aşağı

≾G

sağ

Sağ

≾⧽

sol

Sol

Ȫᛠમ

Öteray

Öte

Sözcük - Cümle Dizilimi

Bakiyye dilinde cümle ve kelime dizilişi oldukça özgürcedir. Cümlenin öğeleri istenildiği sıra ve yerde kullanılabilir. Tonlama, vurgu ve kafiye ekseninde istenildiği gibi dizilebilir. Sadecek temel kural şudur; yardımcı fiil esas fiilden, sıfatlar isimlerden ayrılmaz. Bu bütün dahilinde cümlenin istenilen alanında kullanılabilir.

Örnek : Kız Kardeşim genellikle geceleri TV seyreder.

ḶCM Ϣર じમᒍMЭ⟓ ГƝᒍƆ ᒍӬ じર@ГĊ. (Bacem war seyreylemek genelde la seyretgeç)

Ϣર じમᒍMЭ⟓  ГƝᒍƆ ḶCM ᒍӬ じર@ГĊ. (War seyreylemek genelde bacem la seyretgeç)

Bağıl kelimeler :

Ϣર じમᒍMЭ⟓ (war seyreylemek) - Yardımcı fiil ve esas fiildir. Konumu ne olursa olsun birbirinden ayrılmaz.

ᒍӬ じર@ГĊ (La seyretgeç) - Belirteç ve isimdir. Konumu ne olursa olsun birbirinden ayrılmaz.

Serbest yazım ve kullanım olanağına sahiptir.

İlgi Zamirleri

İki veya daha fazla cümlenin tek bir cümle olarak birleştirilmesi durumudur. 3 farklı şekilde bu işlem gerçekleştirilebilmektedir.

k⧽ (Ki ol)

⧽Ǧ〟(Olğan)

Tamlamalı.

Örnek : Kapının önünde duran yaşlı adam benim dün gördüğüm adamdır.

k⧽ (Ki ol) = ᒍ ⥌ƆM..↾ Эԋᛠ৬ર Ϣર ഥᎧરM∧⊲ ᒍӬ ḶḶ〟ȪГ❞Ɔ k ⧽   ما ϢᎧરƆ ⟓ȪરƆما ⧽Й ᛠ❞I〟. (El adam-i ehteyar war durmak la babın öğünde kiol men wurde kördemen olnu tüneyin)

⧽Ǧ〟(Olğan) = ᒍ ḶḶ〟ȪГ❞Ɔ ഥᎧરM∧⊲ᛠ     ⧽Ǧ〟 ᒍ ⥌ƆM..↾ Эԋᛠ৬ર ჰŧ ما〟⟓ȪરƆG ⥌ƆM ᛠ❞I〟 . (El babın ögünde durmakta olğan el adam-i ehteyar ist menin kördiği adam tüneyin.)

Tamlamalı . = ᒍ ḶḶ〟ȪГ❞Ɔ ഥᎧરGƝ ⥌ƆM..↾ Эԋᛠ৬ર ما〟 ᛠ❞I〟 ⟓ȪરƆG ⥌ƆMഥ. (El babın ögünde durgan adam-i ehteyar menin tüneyin gördigi adamdır.)

Not : ᒍ ḶḶ〟ȪГ❞Ɔ ഥᎧરGƝ ⥌ƆM..↾ Эԋᛠ৬ર   (El babın ögünde durgan adam-i ehteyar) - bir tek belirteçe bağlı tek isimdir. Tek özne vasfı gösterir.

İsim Türetme

Bakiyye dilinde birden fazla isim türetme yöntemi ve eki bulunur.

Ekler - Sondan : “luk, lık, kayt, çi, daş, lü, üş, iş, an, dır, gaç, ga, gi, ak, im, in, gah, istan, zar, kede, sar, dan, ban, van, kar, gar, ger, çe, î, iyye, siz, si, uç, iç, um, gun, li, el, abil, cık, cik, ca, taş, ar, er, eş, sel, te, tı, tü, aç, cileyin, ak, ek, ok, ka, gil, kıl, kek, ken, kan, men, man, la, lu, layın, leyin, emsi, rak, rek, sak, sek, ıt, et, at, me, ma, dır, dir, ağan, eğen, maca, mece, ip, up, üp, ap, ken, ling, ment ...”

Ekler - Baştan:  “anti, bi, co, in, monu, re, trans, piriy …”

Birkaç Örnek : gözlük, Televizyon, Radyo, telefon...

ГȪᓬ ᒍ↓  (Gözlük), じર@ ГĊ  (Seyretgeç), ᛠƝᒍ@ ГĊ  (Tenletgeç), Ø❞Й≾. MƝᛠ  (Kunnuşment)

Hayvan ismi türetme eki : “ᒍƝ” (Lan) // ⥌≾ᒍƝ, ૭’’ḺᒍƝ, ≾↾રᛠᒍƝ… (Aslan, Gaplan, Sırtlan...)

Zamanlar

Bakiyye lisanında 5 zaman ve 8 kip bulunur.

ZAMAN-KİP

Y. FİİL

EK

KURAL

Örnek

Türkçe

Geniş Zaman

Ϣર - ჰŧ /ط

MЭ⟓

Özne+Y.fiil + E. fiil+mek

ما Ϣર ≾ⱱMЭ⟓.

(Men war sevmek)

Severim

Şimdiki Zaman

ཞ

Özne + E.fiil+riy

ما ≾ⱱཞ.

(Men seviir)

Seviyorum

Gelecek Zaman

Ϣર -

⥌CĴ

Özne + Y. fiil + E. Fiil+ecaj+ş. eki

ما Ϣર ≾ⱱ⥌CĴما.

(Men war sevecej)

Seveceğim

-dili Geçmiş Zaman

ϢᎧરƆ – ↾Ɔ /Ɔ

Ɔ

Özne + Y. fiil + E. Fiil+di+ş. eki

ما ϢᎧરƆ ≾ⱱƆما.

Men wurde sevdimen)

Sevdim

-mişli Geçmiş Zaman

ϢOરƆ - M≾.

M≾.

Özne + Y. fiil + E.fiil+miş+Ş.ek

ما ϢOરƆ ≾ⱱM≾.ما.

(Men worde sevmişmen)

Sevmişim

Şart-Dilek Kipi

-

β

Özne + E.fiil+sem

ما ≾ⱱβM.

(Men sevsem)

Sevsem

İstek Kipi

I

Özne + E.fiil + ay

ما ≾ⱱI.

(Men Sevay)

Seveyim

Edilgen Pasif Kipi

Ϣર

〟 -  ᒍ

Özne + Y. fiil + Esas fiil+el+di+Ş.eki

≾ⱱᒍƆما

(sevildimen)

Sevildim

Şart-Koşul Kipi

≾Э

Özne + E. fiil+Ş.eki+se

≾ⱱરما≾Э

(Severmenese)

Seversem

Tezlik Kipi

-

↾ⱱર

Özne + E.fiil+ver

๛  ≾ⱱ↾ⱱર.

(Sin seviver)

Seviver

Emir Kipi

-

-

Esas fiil

≾ⱱ! (Sev)

Sev

Sürdürüm Kipi

Ϣર

ᕴOમ

Özne + Y. fiil + E.fiil+yor

ما Ϣર ≾ⱱᕴOમ.

(Men war seviyor.)

Seviyorum

Ezelden-Ebed Kipi

Ϣર/ჰŧ /ط

⥙

Özne + Y. fiil+ing

ما Ϣર ≾ⱱ⥙.

(Men war seving)

Her dair severim.

*** Olumsuz yapılarda esas fiilde zaman ekinden önce “ M⥌ ” (me, ma) eki getirilir.

Örnek Cümle:  Dün İstanbul’dan amcam geldi. Şuan onu bekliyorum. Onun arabası var. Onunla Sinemaya gideceğiz.

ᛠ❞I〟৬ ≾웃ƝḶ⧽'Ɔ〟ϢᎧરƆ Mየ ГᒍƆ⧽. ≾.Ꭷ⥌Ɲ ما Б⟓ᒍཞ ⧽Й. ⧽ じてḺ Бર રIḶ. Mᓬ ϢરƆ〟 Г@⥌CĴБᓬ ᓬᎧ ᒍӬ ⊲મᒍ↓.

(Tüneyin ya estaynbol’dan wurde emmim geldiol. Şuaan men bekliir olnu. Ol sayhap ber arayba. Mız werden getecejbiz zu la kalrayluk)

Ya Rabba Niyaz Kuralları

İlahi yaratıcıya niyaz, dua, iltifat ve ithaflarda geçerli birtakım kurallar vardır.

Şahıs Zamiri: て  (Hay)

Belirteçi:   ৬  (Ya) ve I  (Ay)

Yardımcı Fiili:   ჰŧ  (İst) veya ഥ (Dır)

Geniş zaman harici “ Ϣર ” (War) yardımcı fiili kullanılmaz.

Asla şahıs eki fiil içerisinde kullanılmaz.

Örnek:

Normal Cümleler:

ما Ϣર  БરMЭ⟓. (Men war bermek) : Veririm

ما ϢરƆ Бર⥌CĴما. (Men werde berecejmen): Vereceğim

๛ ϢᎧરƆ БરƆ๛ (Sin wurde berdisen) : Verdin

İlahî Cümleler:

て Ϣર БરMЭ⟓ (Hay war bermek.) : Allah verir.

て Бર⥌CĴ (Hay berecej) : Allah verecek.

て БરƆ (Hay berdi) : Allah verdi.

ჰŧ = て ჰŧ ∧ᒍʷԋ  (Hay ist Allah) : Hay olan Allah’tır.

ഥ = て ∧ᒍʷԋ°ഥ (Hay Allah’dır) : Hay olan Allah’tır.

“Hüsnü Hatt-î Bâkiyye Lisanı” Etimolojisi

Temel anlamı güzel yazılı ölümsüze ait dil demektir.

Hüsnü: ᒍ حا≾Й (El hüsnû) = güzel

Hatt-î: て@ᛠ..↾ (Hattiy) = Yazı

Bâkiyye: Ḷ⟓৬ (Bakeyye)= ölümsüze ait

Lisan: ᒍ≾Ɲ (Lesen) = dil

Günler - Г❞ᒍર

Türkçe

İngilizce

Bakiyye Lisanı

Okunuşu

Pazartesi

Monday

Ḷ≾.Г❞

Başgün

Salı

Tuesday

ƆરГ❞

Dergün

Çarşamba

Wednesday

⧽Г❞

Olgün

Perşembe

Thursday

⧽웃Г❞

Oltaygün

Cuma

Friday

ᎧᒍᎧГ❞

Ulugün

Cumartesi

Saturday

⊲↾৬୨Г❞

Kıyavgün

Pazar

Sunday

↾ᕴ↓Г❞

Iyıkgün

An: OƓ. (Oğ)

Saat: OƓ.Ꭷર (Oğur)

Dakika: OƓ.મ↓ (Oğrayık)

Saniye: OƓ.Ꭷરഥ↓ (Oğurdak)

Salise: OƓ.ᎧરĊ↓ (Oğurçak)

Aylar - I〟

Bakiyye

Okunuş

Türkçe

⥌↓ḺƝ

Akpan

Ocak

ᛠᎧᒍᎧGƝ

Tuluğan

Şubat

⥌Ċર

Açar

Mart

⊲↾રĊƝ

Kırçan

Nisan

ᛠરᛠĊƝ

Terteçan

Mayıs

ᛠOᓬરƝ

Tozaran

Haziran

ḶOᓬરƝ

Bozaran

Temmuz

⊲↾ર⊲ર

Kırkar

Ağustos

ḶƆƝ

Budan

Eylül

ḶᒍGƝ

Bulğan

Ekim

⊲↾રᒍ≾.

Kırlaş

Kasım

ĊGƝ

Çağan

Aralık

Mevsimler

Ḷてર〟 (Baharın) - İlkbahar

૭’’↾≾.〟 (Gışın) - Kış

৬ᓬ〟 (Yazın) - Yaz

Ḷ↾ᒍƆર〟(Bıldırın) - Sonbahar

Örnek Sözcükler

Selamlama (Hûlama)

Yazım

Okunuş

Mana-Karşılık

حا

Hû

Merhaba

حا - ≾ᒍM

Hû - Esselem

Selam

Г❞IƆ〟

Günaydın

Günaydın

ᛠ❞IƆ〟

Tünaydın

Tünaydın

てમ❞↓Ұ

Hayrunokşay

Hayırlı Akşamlar

てમ❞ГC    -  I ГCᒍર

Hayrungece  - Ey geceler

İyi Geceler

ØI ГᒍЭ

Kulay Gele

Kolay Gelsin

Ḷ⧽ ⊲ᓬλᒍર

Bol Kaznançlar

Bol Kazançlar

ƝC๛

Necesin

Nasılsın?

Iما

Eymen

İyiyim, teşekkürler

ƑЙ ƆGᒍ

Efnu Değel

Fena değil

≾Ɲ ⊲

Esen Kal

Hoşça kal

ГᎧ’ᒍЭ  ГᎧ’ᒍЭ

Güle Güle

Güle güle

≾Ɲ ГᒍƆ๛

Esen Geldisin

Hoş geldin

⥌Ɔ〟 Й

Adın Nû

Adın Ne?

ГȪર≾.ЭཞБᓬ

Göreşeğrbiz

Görüşürüz

ماM ⥌Ɔ ჰŧ ....

Menem Ad ist …

Benim Adım…

የ ჰŧ ๛ ȪGર@ما

Mu ist sin öğretmen?

Öğretmen misin?

ԋ,  ما ჰŧ ৬ ȪGર@ما

He, men ist ya öğretmen.

Evet, Öğretmenim.

ԋ  - てર

Hayar

Evet – Hayır

⧽ર  -  ⧽M∧ᓬ

Olar - Olmaz

Olur - Olmaz

Örnek Sözcükler

SÖZCÜK

TÜRKÇE

λ⥌ (Nança)

öyle, öylece, şöyle, şöylece, böyle, böylece, o kadar, çok, bedava, karşılıksız

⥌ᒍ,  Ḷᓬ (El, Baz)

Yabancı

Ḷર⊲ (Barq)

Ev

Mየ (Emmi)

Amca

ББ↾ (Bibi)

Hala

Ċ୨ (Çav)

Haber

ح≾⥌Ɠ. (Hasağ)

İnternet (Genel Ağ)

⥌ᒍM (Alem)

Bayrak

ӬᒍM (Âlem)

Âlem

≾૪ ƆƝ↾ (Eslam Deni)

İslam dini

ƆƝ..↾ Б↾ᒍГᒍર (Denî Bilgiler)

Dinî Bilgiler

≾.ԋ୨ӬЙ↾ (Şehvâni)

Şehvani – erotik

⥌Ɠ.λ (Ağınç)

Elektrik

↾≾.↓⟓≾Ɲ (Işıkkesen)

Abajur

Önemli Noktalamalar

Bakiyye lisanında birkaç temel noktalama işareti vardır. Bunlar asasî olarak kullanılır. Diğerleri ise gerektiğinde kullanılmaktadır. Esasî noktalama işaretleri bakiyye lisanına özgüdür.

ʷ (Çiftlem): Genellikle sessiz harfleri çift okutmak için kullanılır. Öncesindeki harfi ikikez vurgulu okutur. ∧ᒍ ʷ ԋ (Allah)

° (Dursak): Öncesindeki harfi keser. Kesip, akabindeki harf ile devam ettirir. Uzun olan sesleri, vurgulu sesleri vb.  ayırmada veya kendine özgü sesletimi durdurmada kullanılır. ⥌⊲ ° ḶḶ (Ak’baba).

. (Noktay):  Cümle sonu, kısaltma vb. durumlarda kullanılır. て ∧ᒍʷԋ°ഥ . (Hay Allah’tır.)

, (Okmay): Virgül mahiyetindedir. Ḷર⊲ ,  @ ,  ⧽ ⱱ ๛ (Barq, At, Ol ve Sen)

Diğer Noktalama İşaretleri : ; ^ + - * / % & {} () [] ? = _ - ! : > < |

Ülke - Milliyet

Alman : Cરما (Cermen)

Alman Ülkesi : Cરما৬ (Cermenya)

Alman Ulusundan : Cરما..↾ (Cermenî)

Alman Diyarı : Cરما≾웃〟 (Cermanestayen)

Almanyalı : Cરما৬ᒍ↾ (Cermenyalı)

Alman Dili. ᒍ≾Ɲ..↾ Cરما (Lesen-i Cermen)

Her ulusun kendine özgü tabiri vardır ve genellikle kültürleri, yaşam tarzları ve bulundukları bölgeye göre adlandırılırlar.

Milletlerin ülkeleri için millet adının sonuna " ya " getirilir.

Millete tabi olma durumu için millet adı sonuna " Î " getirilir.

Milletin yaşadığı yer için ise millet adı sonuna "estan" getirilir.

Millete tabi olma ve yaşanılan bölgeli olma hali için ise millet adı sonuna "lı" getirilir.

Milletleri dili için " lesen-i"  sıfat tamlaması kullanılır: ᒍ ᒍ≾Ɲ..↾  ᛠᎧ’ર⊲ (El lesen-i Türq) veya isim sonuna “C” veya “≾.” getirilir; CરماC  // Cરما≾.

Renkler (ĊᎧ’ᓬ❞ГӬƝ)

૭’’મ

Garay

Siyah

૭’’↾ᓬᒍ

Gızıl

Kırmızı

৬≾.ᒍ

Yeşel

Yeşil

ГȪⱱᓬ

Gövez

Lacivert

⥌⊲ГȪ⊲

Akalgök

Eflatun

Bordo

ᛠᎧર⊲୨⥌ഥ’

Turkuvaz

Turkuaz

ГȪGરᛠ

Göğerte

Mor

⥌↓

Ak

Beyaz

ГȪ⊲

Gök

Mavi

ḶOᓬ - Ċᒍ

Boz, Çal

Gri

≾⥌ᓬરƝГ

Sazrenge

Bej

৬Ǧᓬ - ⊲OЙર

Yağaz, Konur

Kahverengi

ᛠᎧરλ

Turunç

Turuncu

⥌ᒍ

Al

Pembe

じཞ

Sayrıy

Sarı

⥌ᒍ⥌C

alaca

Rengarenk

Bakiyye Dili Edebiyatı - Edebi Türleri

Bakiyye diline özgü 3 edebi tür bulunmaktadır. Bunların dışında bilinen roman, öykü, masal, mesnevi, şiir vb. birçok türde de edebi yazın gerçekleştirilebilmektedir.

Üç temel edebi türü; Damlahatname , El Günce-i Muhabbetün Ya Haylan, Yazlam.

El Günce-i Muhabbetün Ya Haylan (ᒍ Г❞C..↾ MᎧてБʷ@❞ ৬ てᒍ〟)

Yaratıcı rabbe şükran, dua ve yakarış sunma maksatlı yazın türüdür. Bolca figürat yazısı kullanılır. Birkaç sayfayı geçmeyecek tarzda kaleme alınır.

Bölümleri : Başlık, Ön Girdi, Künye, Tesbihat, Şükran Güncesi, Lafız, Nükte, Dua, Vecih-i Usulihat, Devriye, Şerh-i Hal, Netice ve Niyaz.

Yazlam (ᒍ ৬ᓬ૪)

Değer tanımlaması ve işlev sunumu ile yazım - anlatım yapılan edebi türdür. Programlama - kodlama mantığına benzer yapıdadır. Yazılım dillerinden HTML, CSS, JS, PHP, Ruby gibi dil mantığına benzer yapıdadır.

         Düzen

Değer Atama: ⧽

Değer Tanımlama [Özellikler Belirtme],

İşlem Sunma,

Bağlam

Örnek :

<Б ƆƝM

⧽   ما, ๛, Ḷર⊲;

 ما = Mevlüt [ર, Ḷᕴ: 1.63],

๛ = Ayşegül [Ɔ≾.↾, Ḷᕴ: 1.53],

Ḷ = Ḷર⊲ [৬Й, ⧽Ꭷ, 3 ⧽Ɔᒍ↾];

Ƒ   ما (じてḺ = Ḻમ)

{ Ḷ = ԋ (“Ev Alabildin.”) }

≾Э Ƒ  ๛ (じてḺ = Ḻમ)

{ Ḷ = ԋ (“Sen Ev Alabildin.”) }

≾Э  

{Ḷ = ᕴ↓ (“Paranız yok, ev alamazsınız.”) }

        // Ḻમ ჰŧ MᎧ’ԋƝ

        #Б⧽ Ċᒍ≾.

Б>

TÜRKÇE Örnek:

<Б Başlık

⧽ A, B, C;

A = Mevlüt [Erkek, Boyu: 1.63],

B = Ayşegül [Dişi, Boy: 1.53],

C = Ev [Yeni, Büyük, 3 Odalı];

Ƒ A (sahip para)

{ C = ԋ (“Ev alabilirsiniz.”)}

≾Э Ƒ B (sahip para)

{C = ԋ (“Sen ev alabildin”) }

≾Э

        { C  = ᕴ↓ (“Paranız yoksa ev alamazsınız”) }

//Para önemlidir.

#Çok çalış

Б>

Damlahatname (‘ഥMᒍӬて@ЙM)

*Tüm detaylar “DAMLAHATNÂME REHBER KAYNAK” adlı kitapta derlenmiştir.

http://www.rastgelelik.com/_ld/1/152_16_Damlahatname.pdf  